ชุดทดสอบยาฆ่าแมลงตกค้าง (MJPK) สามารถตรวจพาราควอต ไกลโฟเซต และสารคลอร์ไพริฟอสได้หรือไม่?
20 กันยายน 2562
ชุดทดสอบหายาฆ่าแมลงตกค้าง (MJPK) สามารถตรวจหายาฆ่าแมลงตัวไหนได้บ้าง?
เวปไซต์ http://bqsf.dmsc.moph.go.th
หลังจากที่มีลูกค้าสอบถามเข้ามาจำนวนมากว่าชุดทดสอบนี้ สามารถตรวจหายาฆ่าแมลงตัวไหนได้บ้าง ผมจึงตัดสินใจเขียนบทความนี้ขึ้น โดยอ้างอิงจากเอกสารต่างๆ ของกระทรวงสาธารณสุข ชุดทดสอบหายาฆ่าแมลงเบื้องต้นนี้ใช้หลักการทดสอบ Colourimetric Chlolinesterase Inhibitor Assay ของปฏิกิริยาการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์กลุ่มโคลีนเอสเตอเรส ดังนั้น เพื่อที่จะตอบคำถามว่าตรวจหายาฆ่าแมลงตัวไหนเราจึงจะต้องเข้าใจ 2 หัวข้อนี้ครับ
(1) ปฏิกิริยาการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์กลุ่มโคลีนเอสเตอเรส
(2) กลุ่มของยาฆ่าแมลงที่ทดสอบได้ด้วยปฏิกิริยานี้
1. ปฏิกิริยาการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์กลุ่มโคลีนเอสเตอเรส [1]
สารเคมีกำจัดศัตรูพืชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตและคาร์บาเมตบางชนิด เมื่อเข้าสู่ร่างการจะไปยับยั้งหารทำงานของเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสในเม็ดเลือดแดงและในน้ำเหลือง (Serum หรือ Plasma) ซึ่งในภาวะปกติเอนไซม์นี้จะทำหน้าที่สลายสารอะซีติลโคลีน (Acetylcholine) เป็นกรดอะซิติค (Acetic acid) และโคลีน (Choline) ดังสมการเคมีที่ 1
2. กลุ่มของยาฆ่าแมลงที่ทดสอบได้ด้วยปฏิกิริยานี้
กลุ่มของยาฆ่าแมลงที่ทดสอบได้ด้วยปฏิกิริยาการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์กลุ่มโคลีนเอสเตอเรส ได้แก่สารเคมีกำจัดศัตรูพืชกลุ่ม "ออร์กาโนฟอสเฟต" และ "คาร์บาเมต" บางชนิด
สารเคมีกำจัดแมลง หรือ ยาฆ่าแมลง แบ่งออกเป็นกลุ่มใหญ่ ๆ ตามชนิดของ สารเคมีได้ 4 ประเภท ดังนี้ [1]
:: พาราควอต :: ไม่สามารถตรวจพบได้ด้วยชุดทดสอบนี้
:: ไกลโฟเซต :: และ :: คลอร์ไพริฟอส :: สามารถตรวจพบได้ด้วยชุดทดสอบนี้
" สั่งซื้อชุดทดสอบยาฆ่าแมลง ตรวจได้เองที่บ้าน "
ต้องขอบอกก่อนเลยว่าชุดทดสอบนี้เป็นชุดทดสอบเบื้องต้น มีผลความถูกต้อง 85% ตามเอกสารของผู้ผลิต ดังนั้นหากตรวจแล้วพบผลบวก หรือสงสัยต้องการตรวจยืนยันผลวิเคราะห์ สามารถส่งตรวจได้ที่สำนักคุณภาพและความปลอดภัยอาหาร กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข " สั่งซื้อชุดทดสอบยาฆ่าแมลง ตรวจได้เองที่บ้าน "เวปไซต์ http://bqsf.dmsc.moph.go.th
หลังจากที่มีลูกค้าสอบถามเข้ามาจำนวนมากว่าชุดทดสอบนี้ สามารถตรวจหายาฆ่าแมลงตัวไหนได้บ้าง ผมจึงตัดสินใจเขียนบทความนี้ขึ้น โดยอ้างอิงจากเอกสารต่างๆ ของกระทรวงสาธารณสุข ชุดทดสอบหายาฆ่าแมลงเบื้องต้นนี้ใช้หลักการทดสอบ Colourimetric Chlolinesterase Inhibitor Assay ของปฏิกิริยาการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์กลุ่มโคลีนเอสเตอเรส ดังนั้น เพื่อที่จะตอบคำถามว่าตรวจหายาฆ่าแมลงตัวไหนเราจึงจะต้องเข้าใจ 2 หัวข้อนี้ครับ
(1) ปฏิกิริยาการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์กลุ่มโคลีนเอสเตอเรส
(2) กลุ่มของยาฆ่าแมลงที่ทดสอบได้ด้วยปฏิกิริยานี้
1. ปฏิกิริยาการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์กลุ่มโคลีนเอสเตอเรส [1]
สารเคมีกำจัดศัตรูพืชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตและคาร์บาเมตบางชนิด เมื่อเข้าสู่ร่างการจะไปยับยั้งหารทำงานของเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสในเม็ดเลือดแดงและในน้ำเหลือง (Serum หรือ Plasma) ซึ่งในภาวะปกติเอนไซม์นี้จะทำหน้าที่สลายสารอะซีติลโคลีน (Acetylcholine) เป็นกรดอะซิติค (Acetic acid) และโคลีน (Choline) ดังสมการเคมีที่ 1
แต่ถ้าในภาวะที่ร่างกายได้รับสารออร์กาโนฟอสเฟต การทำงานของเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสจะถูกยับยั้งทำให้ไม่เกิดปฏิกิริยา จึงไม่เกิดกรดอะซิติค ดังสมการเคมีที่ 2
หลักการของกระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรสใช้คุณสมบัติของกรดอะซิติคที่เกิดขึ้นทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงความเป็น กรด - ด่าง (pH)
2. กลุ่มของยาฆ่าแมลงที่ทดสอบได้ด้วยปฏิกิริยานี้
กลุ่มของยาฆ่าแมลงที่ทดสอบได้ด้วยปฏิกิริยาการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์กลุ่มโคลีนเอสเตอเรส ได้แก่สารเคมีกำจัดศัตรูพืชกลุ่ม "ออร์กาโนฟอสเฟต" และ "คาร์บาเมต" บางชนิด
สารเคมีกำจัดแมลง หรือ ยาฆ่าแมลง แบ่งออกเป็นกลุ่มใหญ่ ๆ ตามชนิดของ สารเคมีได้ 4 ประเภท ดังนี้ [1]
1. กลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต (Organophosphates) เช่น มาลาไธออน (Malathion) และเฟนนิโตรไธออน (Fenitrothion) เป็นต้น
2. กลุ่มคาร์บาเมต (Carbamates) เช่น คาร์บาริล (Carbaryl) คาร์โบฟูแรน (Carbofuran) และเมทโธมิล (Methomyl) เป็นต้น
3. กลุ่มออร์กาโนคลอรีน (Organochlorines) เช่น ดีดีที (DDT) ดีลดริน (Dieldrin) เป็นต้น
4. กลุ่มไพรีทรอยด์ (Pyrethroids) เช่น เดลตาเมธริน (Deltamethrin) เพอร์เมธริน (Permethrin) เป็นต้น
สารเคมีกำจัดแมลงกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต (Organophosphate compound) สารกลุ่มนี้เป็นสารที่มี ฟอสฟอรัสเป็นองค์ประกอบที่สำคัญ และเป็นสารที่ละลายได้ดีในน้ำ สลายตัวได้ง่ายในธรรมชาติ จึงมีพิษ ตกค้างน้อย มีประสิทธิภาพในการป้องกันกำจัดศัตรูพืชได้สูง บางชนิดมีความเป็นพิษต่อสัตว์เลือดอุ่นน้อย บางชนิดก็มีความเป็นพิษต่อคน และสัตว์ที่มีกระดูกสันหลัง โดยมีความเป็นพิษต่อการทำงานของเอนไซม์ในระบบประสาท คือ โคลีนเอสเตอเรส (Cholinesterase) บางชนิดสามารถถูกดูดซึมอยู่ในพืชได้นาน เช่น พาราไธออน, Malathion, Trichlorfon, Elthyl Parathion, TEPP เป็นต้น [2]
ตารางแสดงกลุ่มของสารออร์กาโนฟอสเฟตจำแนกตามระดับความรุนแรง [3]
สารเคมีกำจัดแมลงกลุ่มคาร์บาเมต (Carbamate Compound) เป็นเอสเทอร์และมีไนโตรเจนเป็น องค์ประกอบสำคัญ ละลายได้ดีสารละลายอินทรีย์ (Organic solvent) บางชนิดละลายได้ดีในน้ำ ส่วนใหญ่ สารกลุ่มนี้ใช้ในการป้องกันกำจัดแมลง เชื้อโรคพืช และหอยต่างๆ มีคุณสมบัติคล้ายกับกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต คือไม่สะสมในสิ่งมีชีวิต และมีผลต่อการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรส และสามารถดูดซึมอยู่ ในพืชได้นาน เช่น Carbaryl, Carbofuran, Methomyl, อัลดิคาร์บ เป็นต้น [2]
สารเคมีกำจัดแมลงกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต (Organophosphate compound) สารกลุ่มนี้เป็นสารที่มี ฟอสฟอรัสเป็นองค์ประกอบที่สำคัญ และเป็นสารที่ละลายได้ดีในน้ำ สลายตัวได้ง่ายในธรรมชาติ จึงมีพิษ ตกค้างน้อย มีประสิทธิภาพในการป้องกันกำจัดศัตรูพืชได้สูง บางชนิดมีความเป็นพิษต่อสัตว์เลือดอุ่นน้อย บางชนิดก็มีความเป็นพิษต่อคน และสัตว์ที่มีกระดูกสันหลัง โดยมีความเป็นพิษต่อการทำงานของเอนไซม์ในระบบประสาท คือ โคลีนเอสเตอเรส (Cholinesterase) บางชนิดสามารถถูกดูดซึมอยู่ในพืชได้นาน เช่น พาราไธออน, Malathion, Trichlorfon, Elthyl Parathion, TEPP เป็นต้น [2]
ตารางแสดงกลุ่มของสารออร์กาโนฟอสเฟตจำแนกตามระดับความรุนแรง [3]
สารเคมีกำจัดแมลงกลุ่มคาร์บาเมต (Carbamate Compound) เป็นเอสเทอร์และมีไนโตรเจนเป็น องค์ประกอบสำคัญ ละลายได้ดีสารละลายอินทรีย์ (Organic solvent) บางชนิดละลายได้ดีในน้ำ ส่วนใหญ่ สารกลุ่มนี้ใช้ในการป้องกันกำจัดแมลง เชื้อโรคพืช และหอยต่างๆ มีคุณสมบัติคล้ายกับกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต คือไม่สะสมในสิ่งมีชีวิต และมีผลต่อการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรส และสามารถดูดซึมอยู่ ในพืชได้นาน เช่น Carbaryl, Carbofuran, Methomyl, อัลดิคาร์บ เป็นต้น [2]
ตารางแสดงกลุ่มของสารคาร์บาเมตจำแนกตามระดับความรุนแรง [3]
จากข้อมูลทั้ง 2 หัวข้อ ทำให้เราเข้าใจว่า สารเคมีกำจัดศัตรูพืชที่สามารถตรวจพบได้ด้วยปฏิกิริยาการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์กลุ่มโคลีนเอสเตอเรส ตามวิธีของชุดตรวจหายาฆ่าแมลงเบื้องต้นนั้น มี 2 กลุ่ม คือ
กลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต และ กลุ่มคาร์บาเมตบางชนิด
:: พาราควอต :: เป็นสารเคมีในกลุ่มออร์กาโนคลอรีน จึงไม่สามารถตรวจพบได้ด้วยชุดทดสอบนี้
:: ไกลโฟเซต :: และ :: คลอร์ไพริฟอส :: เป็นสารเคมีในกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต จึงสามารถตรวจพบได้ด้วยชุดทดสอบนี้
:: เอกสารอ้างอิง ::
[1] สำนักโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2558). องค์ความรู้เกี่ยวกับการตรวจคัดกรองความเสี่ยง จากการสัมผัสสารเคมีกำจัดศัตรูพืช โดยกระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส (Cholinesterase reactive paper) สำหรับเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในหน่วยบริการสุขภาพปฐมภูมิ. สืบค้นเมื่อ 20 กันยายน, 2562, จาก กรมควบคุมโรค : https://ddc.moph.go.th/uploads/files/b6134dd3acfb435cab3bf0155b97ccc0.pdf
[2] กองโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. โรคจากสารเคมีกำจัดศัตรูพืช. สืบค้นเมื่อ 20 กันยายน, 2562, จาก กองโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม : http://envocc.ddc.moph.go.th/contents/view/72
[3] ภาควิชาเภสัชวิทยา คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. (2559). สารกำจัดศัตรูพืช. สืบค้นเมื่อ 20 กันยายน, 2562, จาก ภาควิชาเภสัชวิทยา คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ : http://www.pharmaco.vet.ku.ac.th/pdf_file/Pesticide_20161020.pdf
:: เอกสารอ้างอิง ::
[1] สำนักโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2558). องค์ความรู้เกี่ยวกับการตรวจคัดกรองความเสี่ยง จากการสัมผัสสารเคมีกำจัดศัตรูพืช โดยกระดาษทดสอบโคลีนเอสเตอเรส (Cholinesterase reactive paper) สำหรับเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในหน่วยบริการสุขภาพปฐมภูมิ. สืบค้นเมื่อ 20 กันยายน, 2562, จาก กรมควบคุมโรค : https://ddc.moph.go.th/uploads/files/b6134dd3acfb435cab3bf0155b97ccc0.pdf
[2] กองโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. โรคจากสารเคมีกำจัดศัตรูพืช. สืบค้นเมื่อ 20 กันยายน, 2562, จาก กองโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม : http://envocc.ddc.moph.go.th/contents/view/72
[3] ภาควิชาเภสัชวิทยา คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. (2559). สารกำจัดศัตรูพืช. สืบค้นเมื่อ 20 กันยายน, 2562, จาก ภาควิชาเภสัชวิทยา คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ : http://www.pharmaco.vet.ku.ac.th/pdf_file/Pesticide_20161020.pdf
ฐิติ คล่องแคล่ว
20 กันยายน 2562